স্নিগ্ধা তামুলী সেপ্টেম্বৰ মাহৰ শেষদিনবোৰ আছিল, বেলিগুৰি আঁতৰি যোৱা গ্ৰীষ্মত ঠাণ্ডাৰ গন্ধে প্ৰকৃতিক ধীৰে ধীৰে আৱৰি ধৰিছিল। অভিজিৎ ধ্যান-গম্ভীৰ মুখেৰে বাসৰ জানালিৰে বাহিৰলৈ চাই আছিল—মাঠ, ডাঙৰ গছ আৰু দূৰৰ পাহাৰৰ ৰেখা মূৰত লিখা কিছুমান লুপ্ত নাম যেন। তেওঁ একাজন গৱেষক, দিল্লীৰ এটা নামী বিশ্ববিদ্যালয়ত অসমীয়া লোকসংস্কৃতি আৰু আঞ্চলিক নৃত্যৰ ওপৰত পিএইচ.ডি. কৰিছে। তেওঁৰ সঁচা ইচ্ছা আছিল তেজিমলা—এটা সান্নিধ্যহীন, মৰ্মস্পৰ্শী নৃত্যৰ শিকড় বিছাৰি উলিওৱা, যি বৰ্তমান সমাজৰ পৰা প্ৰায় মুছ খাই গৈছে। তেজিমলাৰ প্ৰাচীন ধাৰা আৰু তাত থকা ৰহস্যক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ তেওঁ সিদ্ধান্ত লৈছিল উত্তৰ অসমৰ এখন পাহাৰীয়া গাঁও—নামঘৰিপথ—যিখন তেওঁৰ গৱেষণাৰ তথ্যৰ উৎস হ’ব। গাঁওখনৰ নামত এটা অনুৰণিত ভাব আছিল, যেন…

সুব্রতা বৰুৱা ১ নগেনজান—অসমৰ এখন পাহাৰীয়া অঞ্চলত থকা সৰু পৰ্বতীয়া গাঁও, যিখন মানচিত্রত বিচাৰিলেও ওলাব নোৱাৰে। ইটোৰে এটি সেউজীয়া গাঁও, চিৰসেউজ বনত আৱৃত, কাঁইটাবিহীন পথ আৰু প্ৰাচীন জনবিশ্বাসৰে জৰজৰিত। গাঁওখনৰ পূব-দিশে, গছপুলি আৰু ধূপে ঢকা এখন বিস্মৃত বনাঞ্চলৰ মাজতে সেউজ পানীৰে চকচক কৰা এটি পুখুৰী—যাৰ নাম দেৱধৰ পুখুৰী। পুখুৰীখন চৌপাশে বাঁহ আৰু অজান গছৰ গুছ, সূৰ্যৰ ৰশ্মিও সঠিককৈ সোমাই নাপায়। গাঁৱৰ মানুহে কয়, ইয়াৰ ওপৰত সূৰ্যৰ পোহৰ একেবাৰে কম পৰে—আৰু সেই দিশেই ই অলৌকিক। কিছুমান গাঁওবুঢ়াই এই পুখুৰীখনক “মন্ত্ৰপাঠৰ স্থান”, আনহাতে কিছুমানে কয়—”য’ত দৰ্শন হয় নিজৰ ভাগ্যৰ”। এই কিংবদন্তীৰ মাজতে, ড° হেমেন বৰা নামৰ এজন লোক নগেনজান গাঁৱত উপস্থিত হয়,…

জয়ন্তী বৰা সূৰ্যটো আজিও আগৰ দৰে উঠে, পিঠিত গৰম মেলে, কিন্তু ১৯৪৭ চনৰ এই জুলাই মাহত গোলাঘাটৰ ৰূপহী পথাৰ যেন অলপ বেছি চুপচাপ। ৰামেশ্বৰ হাজৰিকা ৰাতিপুৱাৰে হাঁহ-বগলী উৰা পথাৰখনেদি খোজ দি গৈ থাকোতেই লক্ষ্য কৰিলে—জোনাকিৰ দৰে চকচকোৱা পানীত অলপ ধূলি মিহলি হৈ গৈছে। বতাহত যেন কোনো আশংকাৰ গন্ধ। তেওঁৰ গাৰ গামোচাটো পিঠিত জপিয়াই আছিল, কিন্তু ওঁঠত চিৰচেনেহৰ হাঁহিটো নাছিল। হাঁহিটো যে ক’ত হেৰাল—সেয়া তেওঁ নিজেই নাজানে। গাঁৱখনত আটাইতকৈ ডাঙৰ ধাননি পথাৰ তেওঁৰ; যদিও নাম-ধামতে হাজৰিকা, মনত সদায় আছিল এক কৃষকৰ পৰিচয়। ৰাতিপুৱাৰ পাখি চিঞৰ আৰু গাঁওবাসীৰ হালধীয়া কাপোৰেৰে পথাৰৰ কোণ চাফা কৰা দৃশ্যবোৰই যেন কৈছিল — “সিহঁত হ’ব পাৰে দেশভাগৰ…